الملا فتح الله الكاشاني

335

تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي )

در عقب آن ايشان را امر ميفرمايد به چيزى كه موجب نجات باشد از آن و ميگويد كه * ( وَأَطِيعُوا اللَّه ) * و فرمان بريد خدا را در آنچه حكم كند * ( وَالرَّسُولَ ) * و اطاعت نمائيد رسول را در آنچه فرمايد * ( لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ ) * شايد كه شما رحم كرده شويد و از عذاب برهيد يعنى تا حقتعالى بر شما رحم نموده از آتش دوزخ نجات ارزانى فرمايد و در انوار گفته كه اتباع وعيد بوعد به جهت ترهيب است از مخالفت و ترغيب در طاعت و ذكر طاعت خدا با آنكه طاعت رسول همان طاعت اوست به جهت دو چيز است يكى آنكه مقصود از آيه طاعت رسول است در آنچه فرمايد با قصد طاعت خدا دويم تنبيه است بر آنكه هر كه اطاعت رسول كند در آنچه فرمايد هم چنان است كه اطاعت خدا كرده تا مسارعت كند بامر او و چون حق سبحانه تحذير بندگان نمود از افعالى كه موجب عقابست در عقب آن حث ايشان كرد بر افعالى كه موجب ثواب است و فرمود كه * ( وَسارِعُوا ) * و بشتابيد و پيشى گيريد بر يكديگر * ( إِلى مَغْفِرَةٍ ) * به آن چيزى كه مستلزم آمرزش شود شما را * ( مِنْ رَبِّكُمْ ) * از نزد پروردگار شما اقامهء لازم در مقام ملزوم به جهت تشويق بندگان است بموجبات مغفرت كه آن كلمهء شهادتست نزد ابن عباس با اداء جميع فرايض و اين مرويست از امير المؤمنين ( ع ) و نزد انس تكبير اول است كه به جماعت دريابند يا اخلاص در طاعت يا توبه با هجرت قبل از فتح مكه يا متابعت فرايض و سنن و يا استغفار و نزد يمانى نمازهاى پنج گانه است و ضحاك گفته كه جهاد است كه مقام مقتضى آنست چه آيه در خلال قصه احد نازل شده و در بحر الحقايق آورده كه بشتابيد درين راه بقدم تقوى كه تزكيهء نفس است از اخلاق حيوانيه كه جز بدين قدم بمقام قرب و جنت رسيدن محال است * ( وَجَنَّةٍ ) * و بشتابيد بعملى كه برساند شما را ببهشتى كه از روى عظمت و بسطت * ( عَرْضُهَا السَّماواتُ ) * پهناى آن آسمانها است يعنى مانند سعة همهء آسمانها * ( وَالأَرْضُ ) * و همهء زمينها و ابن عباس گفته است كه اى ( سبع سماوات و سبع ارض ) و حذف حرف تشبيه جهت مبالغه است در سعة از قبيل ( زيد اسد ) و تخصيص عرض بهشت به جهت آنست كه طول آن در فهم بشر نگنجد و در انوار گفته كه در ذكر عرض مبالغه است در وصف جنت بسعة بر طريق تمثيل زيرا كه عرض كمتر از طول است و گفته‌اند كه غرض از عرض عرضى نيست كه مقابل طول است بلكه مراد بيان سعة و عظم بهشتست و عرب هر گاه وصف شيء كند بسعة آن را بعرض متصف مىسازد كما قال امرء القيس ( بلاد عريضة و ارض اريضة ) ( مواقع غيث فى فضاء عريض ) و نزد ابى مسلم اصفهانى مراد آنست كه ثمن جنت مثل ثمن جميع سماوات و ارض است اگر بمعرض بيع